ห้องเรียนสิ่งแวดล้อม “นักสืบแม่น้ำเยาวชนในแม่น้ำสงครามตอนล่าง”
โสภณ นฤชัยกุศล
[email protected]




เป็นที่ทราบกันด
ีว่าแม่น้ำสงครามเป็นแม่น้ำสาขาสายหนึ่งของแม่น้ำโขงในเขตภาคอีสานตอนบนที่มีความสำคัญต่อวิถีชีวิตชุมชน เนื่องจากเป็นแหล่งอาหาร แหล่งเพาะพันธุ์สัตว์น้ำ แหล่งน้ำเพื่อการเกษตร และแหล่งรายได้ อีกทั้งแม่น้ำสงครามยังถูกจัดเป็นแม่น้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ ทางโรงเรียนต่าง ๆ ที่ตั้งอยู่ในบริเวณลุ่มน้ำสงครามตอนล่าง 10 แห่ง ร่วมกับโครงการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืนในพื้นที่ชุ่มน้ำลุ่มน้ำโขง (MWBP) พื้นที่สาธิตลุ่มน้ำสงคราม และสถาบันวิจัยวลัยรุกขเวช มหาวิทยาลัยมหาสารคาม จัดกิจกรรมในการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำในแม่น้ำสงครามเป็นประจำตั้งแต่อำเภอคำตากล้า จังหวัดสกลนคร ถึงบริเวณปากแม่น้ำสงครามที่ตำบลไชยบุรี อำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม ซึ่งนักเรียนจะเก็บตัวอย่างน้ำจากแม่น้ำสงครามเป็นประจำทุกสัปดาห์ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2548 ถึง เดือนมกราคม 2549


คุณภาพน้ำในแม่น้ำสงคราม แต่ละช่วงของปีมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาตามสถานการณ์และกิจกรรมการใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำในลักษณะต่าง ๆ เช่น การเลี้ยงปลาในกระชัง น้ำเสียจากเขตชุมชน เป็นต้น และปัจจัยอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยครูและนักเรียนแต่ละโรงเรียนที่เข้าร่วมกิจกรรมจะมีการตรวจวัดคุณภาพน้ำในแม่น้ำสงครามอย่างต่อเนื่อง โดยมีเครื่องมือ/อุปกรณ์ภาคสนาม (Test Kit) ในการตรวจวัดคุณภาพน้ำ และเครื่องมืออย่างง่ายในการทำงานภาคสนามเพื่อหาค่าความขุ่นใส โดยมีตัวชี้วัดคุณภาพน้ำที่ใช้ในการทดสอบ 5 ตัวชี้วัด ได้แก่ ปริมาณออกซิเจนละลาย (Dissolve Oxygen: DO) ปริมาณออกซิเจนที่แบคทีเรียใช้ในการย่อยสลายสารอินทรีย์ (Biochemical Oxygen Demand: BOD) อุณหภูมิ (Temperature) ความเป็นกรด-ด่าง (pH) และความขุ่นใสของน้ำ (Turbidity)


ครูและนักเรียนจาก 10 โรงเรียน ได้เข้าร่วมกิจกรรมการประชุมเชิงปฏิบัติการ “การตรวจสอบคุณภาพน้ำในแม่น้ำสงคราม” ร่วมกัน โดยมีการเรียนรู้เกี่ยวกับเทคนิคและวิธีการในการตรวจวัดคุณภาพน้ำด้วยวิธีการทางด้านวิทยาศาสตร์อย่างง่าย ซึ่งนักเรียนจะมีการเก็บตัวอย่างน้ำอย่างต่อเนื่องภายใต้การดูแลของครู เพื่อติดตามความเปลี่ยนแปลงของคุณภาพน้ำในแต่ละเดือน โดยนักเรียนและครูแต่ละโรงเรียนจะมีการเก็บตัวอย่างน้ำร่วมกัน ณ จุดเก็บตัวอย่างคุณภาพน้ำในแม่น้ำสงครามในพื้นที่/บริเวณใกล้เคียงกับที่ตั้งของโรงเรียน ซึ่งครูและนักเรียนได้ร่วมกันประดิษฐ์อุปกรณ์/เครื่องมือในการตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างง่ายใช้กันเองภายในโรงเรียน (อุปกรณ์ตรวจวัดความขุ่นใสของน้ำ)



การติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำ
เป็นกิจกรรมที่ช่วยเสริมสร้างให้ครูและนักเรียนหันกลับมาเรียนรู้จาก
ฐานทรัพยากรที่อยู่รอบๆ ตัวเอง เพื่อทำความเข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงคุณภาพน้ำกับกิจกรรมการใช้ประโยชน์ของชุมชน และความสัมพันธ์ของระบบนิเวศแม่น้ำสงคราม สำหรับผลการเก็บตัวอย่างน้ำของแต่ละโรงเรียนจะเป็นอย่างไรนั้น..... โปรดติดตามตอนต่อไป!!!







ทราบหรือไม่ว่า....

พารามิเตอร์/ตัวชี้วัดที่นิยมใช้ในการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำผิวดินมีอะไรบ้าง???

- ดัชนีคุณภาพน้ำทั่วไปที่ใช้ในการประเมินคุณภาพน้ำ ได้แก่ ปริมาณออกซิเจนละลาย (Dissolve Oxygen: DO) ปริมาณความสกปรกในรูปสารอินทรีย์หรือบีโอดี (Biochemical Oxygen Demand: BOD) และปริมาณรวมของแบคทีเรียโคลิฟอร์ม (Total Coliform Bacteria: TCB) ความเป็นกรด-ด่าง (pH) ของแข็งทั้งหมด (TS) แบคทีเรียกลุ่มฟีคอลโคลิฟอร์ม (Fecal Coliforms) ไนเตรท (NO3) ฟอสเฟต (PO4) และความขุ่น (Turbidity)เป็นต้น